Đàm phán Mỹ - Iran bất đồng quan điểm, triển vọng mở lại eo biển Hormuz vẫn chưa rõ ràng

【Hình 1: Minh họa Mỹ - Iran】

Mỹ và Iran đang đưa ra những tuyên bố trái ngược về tình trạng đàm phán hiện tại, trong khi triển vọng mở cửa trở lại eo biển Hormuz vẫn còn nhiều bất định. Ngày 9, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang "xử lý vấn đề Iran một cách thận trọng và kín đáo". Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bác bỏ hoàn toàn khả năng hai bên đang tiến hành đàm phán trực tiếp, khẳng định rằng "hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào giữa Mỹ và Iran" và mọi hoạt động trao đổi thông tin đều được thực hiện thông qua các bên trung gian. Cả hai phía đều không công khai thừa nhận đàm phán đã đổ vỡ, nhưng cũng không thể khẳng định tiến trình thương lượng đang đạt được bước tiến thực chất.

Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu. Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào ngày 28/2 năm nay, tuyến hàng hải chiến lược này trên thực tế đã bị phong tỏa phần lớn, khiến giá dầu biến động mạnh. Tuần trước, giá dầu Brent chốt trên mức 83 USD/thùng, phản ánh kỳ vọng của thị trường về khả năng các cuộc đàm phán sẽ có tiến triển.

Ông Trump cho biết: "Chúng tôi chỉ đang tiến hành một cuộc 'đàm phán nửa vời'. Hiện chúng tôi đang quan sát tình hình Iran, khi nước này đang đối mặt với lạm phát nghiêm trọng và tình trạng thiếu hụt nguồn vốn." Ông cũng cho rằng các biện pháp phong tỏa trên biển của Mỹ đang làm gia tăng áp lực đối với nền kinh tế Iran. Theo ông, tình hình hiện nay "giống như một ván cờ" và cuối cùng sẽ có lời giải. Những phát biểu này cho thấy Washington có xu hướng tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế thay vì phát động thêm một chiến dịch quân sự quy mô lớn.

Về phía Iran, Tehran nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán sẽ không thể được nối lại cho đến khi Mỹ chấm dứt các hành vi vi phạm biên bản ghi nhớ giữa hai bên và có các biện pháp khắc phục thích đáng. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, Ali Zolghadr, đã đưa ra sáu điều kiện để xem xét việc mở lại eo biển Hormuz, bao gồm: không bao giờ đe dọa Iran; chấm dứt mọi hành động gây hấn; dỡ bỏ phong tỏa trên biển và rút toàn bộ lực lượng quân sự; bồi thường thiệt hại chiến tranh; hủy bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt; đồng thời giải phóng vô điều kiện toàn bộ tài sản của Iran đang bị phong tỏa. Giới quan sát đánh giá đây là những điều kiện có tính cứng rắn và tạo ra rào cản rất lớn cho tiến trình đàm phán.

Trong khi đó, các cuộc trao đổi giữa Iran và Oman về việc thiết lập tuyến hàng hải mới tại eo biển Hormuz được cho là "đang đạt tiến triển tích cực và đã bước vào giai đoạn cuối". Theo dự thảo, luồng tàu nhập cảnh sẽ được bố trí sát phía Iran, còn luồng tàu xuất cảnh sẽ nằm gần phía Oman, trong đó Iran sẽ chịu trách nhiệm giám sát các tàu đi vào eo biển. Tehran cũng kiên quyết cấm các tàu chiến của Hải quân Mỹ đi qua khu vực này. Về phía Washington, các quan chức Mỹ khẳng định sẽ không chấp nhận việc Iran áp đặt các hạn chế đối với hoạt động hàng hải hoặc thu phí quá cảnh tại Hormuz.

Cùng ngày, lực lượng Houthi tuyên bố đã tiến hành cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu của Saudi Aramco tại Jizan, cho thấy nguy cơ xung đột lan rộng vẫn hiện hữu. Trong nội bộ quân đội Mỹ cũng xuất hiện nhiều ý kiến lo ngại khi một số quan chức cấp cao cho rằng các cuộc không kích đơn thuần khó có thể hoàn thành toàn bộ mục tiêu quân sự, trong khi lượng tên lửa đánh chặn phòng không đang bị tiêu hao đáng kể.

Sự khác biệt trong cách Mỹ và Iran mô tả tình trạng đàm phán phản ánh mức độ thiếu lòng tin sâu sắc giữa hai bên. Việc eo biển Hormuz có thể mở cửa trở lại hay không vẫn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các điều kiện cốt lõi, trong khi tiến trình đàm phán kỹ thuật giữa Iran và Oman tiếp tục đối đầu với lập trường cứng rắn của Mỹ. Trong ngắn hạn, diễn biến giá dầu sẽ tiếp tục chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tiến triển đàm phán cũng như tình hình lưu thông thực tế tại eo biển Hormuz. Về trung và dài hạn, chỉ khi hai bên đạt được một thỏa thuận có thể thực thi liên quan đến việc dỡ bỏ phong tỏa, vấn đề hạt nhân và bồi thường chiến tranh thì cục diện năng lượng tại Trung Đông mới có thể thực sự ổn định. Hiện tại, các nỗ lực ngoại giao vẫn song hành với sức ép quân sự, khiến thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục duy trì trạng thái nhạy cảm cao.

Cảnh báo rủi ro: Những quan điểm, phân tích, nghiên cứu, mức giá hoặc các thông tin nêu trên chỉ nhằm mục đích cung cấp bình luận chung về thị trường, không đại diện cho lập trường của nền tảng. Nhà đầu tư cần tự chịu mọi rủi ro phát sinh từ việc tham khảo các thông tin này và nên cân nhắc kỹ trước khi đưa ra quyết định giao dịch.