15 dấu hiệu giao dịch tiền mã hóa bị coi là đáng ngờ theo dự thảo luật mới

Ngày 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn phát biểu tại cuộc họp - Nguồn: Cổng TTĐT Quốc hội

Trình bày tờ trình, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo Luật Phòng, chống rửa tiền đã bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” vào nhóm đối tượng báo cáo, đồng thời quy định 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực này.

Theo dự thảo, các dấu hiệu đáng ngờ bao gồm: chia nhỏ giao dịch để thấp hơn ngưỡng nhận biết khách hàng hoặc ngưỡng báo cáo; nạp, rút tài sản mã hóa liên tiếp trong thời gian ngắn ngay sau khi mở tài khoản; chuyển tài sản tới các quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao về rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố mà không có lý do hợp lý.

Các dấu hiệu khác gồm chuyển đổi tài sản mã hóa liên tục hoặc sang tiền pháp định trong điều kiện bất lợi về giá; nhiều tài khoản hoặc ví cùng chuyển tài sản về một địa chỉ hoặc một tài khoản phân tán tài sản sang nhiều ví khác nhau trong thời gian ngắn.

Việc sử dụng tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh hoặc dịch vụ trộn giao dịch nhằm che giấu nguồn gốc tài sản cũng là một dấu hiệu đáng ngờ.

Dự thảo cũng đưa vào diện đáng ngờ các trường hợp giao dịch với ví hoặc nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa từng bị cảnh báo liên quan đến lừa đảo, cờ bạc trực tuyến, tống tiền, tài sản bị đánh cắp. Các trường hợp truy cập nền tảng qua các công cụ ẩn danh, từ chối hoặc trì hoãn cung cấp thông tin nhận biết khách hàng, không giải trình được nguồn gốc tài sản cũng thuộc diện đáng ngờ.

Ngoài ra, diện đáng ngờ còn có các giao dịch với nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa chưa được đăng ký, cấp phép; sử dụng các sàn giao dịch tại quốc gia, vùng lãnh thổ được xác định là điểm nóng về tội phạm lừa đảo xuyên quốc gia. Nguồn tài sản hình thành từ các đợt phát hành tài sản mã hóa thiếu minh bạch cũng được xếp vào nhóm dấu hiệu cần báo cáo.

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phòng, chống rửa tiền theo các chuẩn mực quốc tế, xử lý những khoảng trống pháp lý và chuẩn bị cho đợt đánh giá của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF).

Việc này xuất phát từ tháng 6/2023, khi FATF đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát tăng cường (danh sách xám) do những lỗ hổng trong hệ thống pháp luật phòng, chống rửa tiền, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản số. Việt Nam đã cam kết thực hiện 17 nghĩa vụ do FATF yêu cầu.

Thẩm tra dự luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị làm rõ khái niệm “dịch vụ tài sản mã hóa”, phạm vi dịch vụ phải báo cáo và tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí nhận diện giao dịch đáng ngờ để bảo đảm cụ thể, khả thi. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định rõ cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an trong thanh tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền với lĩnh vực tài sản mã hóa.

Để cụ thể hóa, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 27/2025/TT-NHNN ngày 15/9/2025 hướng dẫn thực hiện Luật Phòng, chống rửa tiền, có hiệu lực từ 1/11/2025. Theo đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ mã hóa phải xác minh danh tính khách hàng cho giao dịch từ 1.000 USD trở lên, lưu trữ lịch sử giao dịch, địa chỉ ví, IP, thiết bị truy cập và tài khoản ngân hàng liên kết trong tối thiểu 10 năm.

Song song, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 9/9/2025 thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm từ tháng 9/2025. Tài sản mã hóa là tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa để xác thực trong tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao. Các hoạt động chào bán, phát hành, giao dịch và thanh toán được thực hiện bằng VND.

Chính phủ định hướng tối đa 5 doanh nghiệp được thí điểm lập sàn giao dịch giai đoạn đầu, với vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng, cao gấp ba lần vốn điều lệ tối thiểu của một ngân hàng thương mại, trong đó ít nhất 65% vốn do các định chế tài chính đóng góp. Nhà đầu tư nước ngoài được nắm tối đa 49% vốn.

Ngày 20/1/2026, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 96/QĐ-BTC công bố thủ tục cấp phép cho các sàn giao dịch. Khoảng 10 công ty chứng khoán và ngân hàng đã công bố kế hoạch tham gia.

Trước khi có chính sách thuế riêng, hoạt động chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa chịu thuế như chứng khoán.

Theo Chainalysis, giá trị giao dịch tiền số tại Việt Nam đạt 220 - 230 tỷ USD giai đoạn tháng 7/2024 - 6/2025, trung bình hơn 600 triệu USD/ngày. Chainalysis xếp Việt Nam thứ ba thế giới về giá trị giao dịch trên chuỗi, sau Ấn Độ và Hàn Quốc, và thứ tư về mức độ chấp nhận tiền mã hóa. Ước tính khoảng 17 triệu người Việt Nam sở hữu tài sản mã hóa.

Theo Bộ Công an, hơn 12.000 tỷ đồng đã bị lừa đảo qua mạng, phần lớn quy đổi thành tài sản mã hóa trên sàn quốc tế. Tháng 6/2025, Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp Công nghệ số, có hiệu lực từ 1/1/2026, lần đầu công nhận tài sản số và tiền mã hóa về mặt pháp lý.

Nguồn: VNExpress