Rủi ro tại eo biển Hormuz tái bùng phát, gia tăng bất ổn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu

【Hình 1: Minh họa quan hệ Mỹ - Iran】

Việc Mỹ bất ngờ hủy bỏ cơ chế miễn trừ tạm thời đối với các lệnh trừng phạt liên quan đến hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran đã nhanh chóng làm gia tăng lo ngại trên thị trường về rủi ro nguồn cung dầu thô từ Trung Đông. Ngày 7/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ thông báo kể từ ngày 7/7 sẽ không được thực hiện các giao dịch mới liên quan, trong khi các giao dịch đang xử lý sẽ được phép hoàn tất trước 0 giờ ngày 17/7.

Trước đó, Mỹ đã ban hành giấy phép chung có thời hạn 60 ngày theo Biên bản ghi nhớ hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran, vốn dự kiến có hiệu lực đến ngày 21/8, tạo điều kiện để xuất khẩu dầu thô của Iran từng bước phục hồi. Tuy nhiên, động thái đảo ngược chính sách lần này được xem là phản ứng trực tiếp trước các vụ tấn công tàu thương mại gần đây tại eo biển Hormuz mà Washington cho rằng có liên quan đến Iran.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội Mỹ đã tiến hành một loạt cuộc tấn công mạnh mẽ nhằm đáp trả các hành động nhắm vào tàu thương mại trên các tuyến hàng hải quốc tế, đồng thời cáo buộc Iran đã vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn. Truyền thông Iran đưa tin nhiều vụ nổ đã xảy ra tại các khu vực như thành phố cảng Sirik ở miền Nam nước này. Cho đến nay, Tehran vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức về việc Mỹ hủy bỏ cơ chế miễn trừ, song ông Mohsen Rezaei, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, cho rằng Washington đang tìm cách khiến các cuộc đàm phán đi đến thất bại.

Động thái mới của Mỹ đã làm suy yếu một trong những nội dung quan trọng của thỏa thuận tạm thời đạt được giữa hai nước vào tháng trước. Trong thời gian được miễn trừ, Iran đã tích cực khôi phục hoạt động xuất khẩu dầu, góp phần cải thiện tâm lý thị trường về triển vọng nguồn cung. Việc hủy bỏ cơ chế này đồng nghĩa với kỳ vọng về sự trở lại của nguồn cung dầu từ Iran bị giảm đáng kể, khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu một lần nữa tập trung vào rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Ngay sau khi thông tin được công bố, giá dầu quốc tế tăng mạnh trong phiên cuối ngày trên thị trường chứng khoán Mỹ. Dầu WTI có thời điểm lên tới 72,51 USD/thùng, tăng gần 5,8%, trong khi dầu Brent chạm mức 76,36 USD/thùng, tăng gần 6,1%. Chỉ số USD Index cũng tăng mạnh và vượt mốc 101,10 điểm. Ngược lại, giá vàng giao ngay giảm xuống dưới 4.100 USD/ounce, còn bạc ghi nhận mức giảm gần 4,2%.

Vụ việc tàu chở dầu bị tấn công gần eo biển Hormuz trong thời gian gần đây được xem là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến quyết định của Mỹ. Các quan chức Mỹ cáo buộc Iran đã nổ súng vào ba tàu thương mại và khẳng định hành động này là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”. Với vai trò là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz đều có thể nhanh chóng làm gia tăng phần bù rủi ro nguồn cung trên thị trường năng lượng.

Các nhà phân tích nhận định việc Mỹ tái áp đặt các biện pháp hạn chế đối với xuất khẩu dầu của Iran sẽ tạo áp lực lên nguồn cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, xu hướng tăng của giá dầu trong thời gian tới vẫn phụ thuộc đáng kể vào việc tình hình an ninh tại eo biển Hormuz có tiếp tục leo thang hay không.

Về phía Iran, nước này nhấn mạnh rằng việc đảm bảo an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz cần có sự phối hợp của Tehran và không thể được đảm bảo thông qua các hành động đơn phương. Trước đó, Iran nhiều lần tuyên bố sẽ áp dụng các yêu cầu quản lý mới đối với hoạt động lưu thông hàng hải và không loại trừ khả năng thu phí quá cảnh, điều này tiếp tục mâu thuẫn với quan điểm của Mỹ về quyền tự do lưu thông lâu dài và miễn phí tại khu vực.

Việc Mỹ hủy bỏ cơ chế miễn trừ trừng phạt dầu mỏ đối với Iran đánh dấu một bước thụt lùi đáng kể trong quá trình thực thi thỏa thuận tạm thời giữa hai quốc gia. Những rủi ro liên quan đến an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz đang quay trở lại và có khả năng trở thành yếu tố chi phối chính đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong ngắn hạn, kỳ vọng về nguy cơ gián đoạn nguồn cung sẽ hỗ trợ giá dầu và tạo động lực tích cực cho nhóm cổ phiếu năng lượng. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu và khiến biến động trên các thị trường tài chính trở nên mạnh hơn.

Về trung và dài hạn, chỉ khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran được nối lại một cách thực chất, hoạt động lưu thông tại eo biển Hormuz được duy trì ổn định và các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân đạt được tiến triển đáng kể, thị trường năng lượng Trung Đông mới có thể thiết lập trạng thái cân bằng bền vững. Trong bối cảnh hiện nay, phần bù rủi ro địa chính trị đang gia tăng trở lại và các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao lưu lượng vận tải thực tế qua eo biển, tiến độ phục hồi xuất khẩu dầu của Iran cũng như các nỗ lực ngoại giao trong thời gian tới.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang một lần nữa bước vào giai đoạn giao dịch chịu ảnh hưởng mạnh từ các yếu tố địa chính trị, nơi rủi ro nguồn cung và sự bất định về chính sách cùng tồn tại.