Hải quân Mỹ từ chối hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz vì rủi ro quá lớn

Sáng ngày 11 tháng 3, một tin tức nóng từ khu vực Trung Đông đã gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu. Hải quân Mỹ đã thẳng thừng từ chối các yêu cầu hộ tống gần như hàng ngày từ ngành vận tải biển để đưa tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz kể từ khi cuộc xung đột với Iran bùng nổ. Lý do được đưa ra là nguy cơ xảy ra các vụ tấn công hiện tại là quá cao.

Theo các nguồn tin thân cận với vấn đề, quyết định này của Hải quân Mỹ đồng nghĩa với việc hoạt động xuất khẩu dầu mỏ từ Trung Đông sẽ tiếp tục bị đình trệ. Đáng chú ý, động thái này lại đi ngược lại với những tuyên bố trước đó của Tổng thống Donald Trump, người đã nhiều lần khẳng định Mỹ sẵn sàng hộ tống hạm đội bất cứ lúc nào cần thiết để khôi phục các chuyến hàng thường xuyên qua tuyến đường thủy huyết mạch này.

Hoạt động vận chuyển qua eo biển hẹp này gần như đã dừng lại hoàn toàn kể từ khi cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran bắt đầu cách đây hơn một tuần. Sự tắc nghẽn này đã ngăn chặn nguồn cung của khoảng 1/5 sản lượng dầu thô toàn cầu, đẩy giá dầu thế giới tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022.

Tình hình càng trở nên căng thẳng hơn khi truyền thông Iran đưa tin một quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố eo biến này đã bị đóng cửa và Tehran sẽ bắn vào bất kỳ con tàu nào tìm cách đi qua. Thực tế trên thực địa cũng cho thấy một số tàu thuyền đã trúng hỏa lực.

Ba nguồn tin từ ngành vận tải biển, những người yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề, cho biết Hải quân Mỹ tổ chức các cuộc họp giao ban thường xuyên với các đối tác trong ngành dầu mỏ và vận tải biển. Trong các cuộc họp này, phía Mỹ khẳng định không thể cung cấp dịch vụ hộ tống trong thời điểm hiện tại. Các công ty vận tải biển hầu như ngày nào cũng đưa ra yêu cầu được bảo vệ trong các cuộc điện đàm.

Một nguồn tin tiết lộ, đánh giá từ Hải quân Mỹ trong cuộc họp hôm thứ Ba vẫn không thay đổi và việc hộ tống chỉ khả thi khi nguy cơ bị tấn công đã giảm xuống. Lầu Năm Góc hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về vấn đề này.

Sự khác biệt giữa lời nói và hành động của chính quyền Mỹ được thể hiện rõ. Hôm thứ Hai, trong một cuộc họp báo tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida, Tổng thống Trump tuyên bố: “Khi thời điểm đến, Hải quân Mỹ và các đối tác sẽ hộ tống tàu chở dầu qua eo biển, nếu cần. Tôi hy vọng điều đó sẽ không cần thiết, nhưng nếu cần, chúng tôi sẽ hộ tống họ đi qua.”

Tiếp nối tuyên bố này, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine, cho biết vào thứ Ba rằng quân đội Mỹ đã bắt đầu xem xét các phương án để có thể hộ tống tàu thuyền nếu có lệnh. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ xác nhận với Reuters rằng cho đến nay, Hải quân Mỹ vẫn chưa hộ tống bất kỳ tàu thương mại nào qua eo biển.

Trước đó cùng ngày, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã phải xóa một bài đăng trên mạng xã hội X, trong đó ông tuyên bố Hải quân đã hộ tống thành công một tàu chở dầu.

Mặc dù vẫn có một số chuyến đi qua tuyến đường thủy trong những ngày gần đây, nhưng phần lớn hoạt động vận tải vẫn bị đình trệ với hàng trăm con tàu đang neo đậu.

Trước bối cảnh đó, những thách thức về an ninh tại eo biến Hormuz ngày càng gia tăng. Tập đoàn Aramco của Saudi Arabia, nhà xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới, đã lên tiếng cảnh báo về những “hậu quả thảm khốc” đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu nếu cuộc xung đột tiếp tục cản trở hoạt động vận chuyển tại đây.

Các chuyên gia và nhà phân tích an ninh hàng hải cho rằng việc đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz là vô cùng khó khăn, ngay cả khi có sự tham gia của một liên minh quốc tế, do khả năng triển khai thủy lôi hoặc sử dụng máy bay không người lái tấn công giá rẻ của Iran. Adel Bakawan, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Đông và Bắc Phi thuộc châu Âu, nhận định: “Cả Pháp, Mỹ, một liên minh quốc tế hay bất kỳ ai cũng không thể đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz.”

Tình hình càng trở nên phức tạp khi các nguồn tin an ninh cảng của Iraq cho biết, theo đánh giá ban đầu, Iran đã sử dụng một xuồng điều khiển từ xa chứa đầy chất nổ để tấn công một tàu chở dầu thô neo đậu trong vùng biển Iraq vào tuần trước. Một nguồn tin an ninh hàng hải nhận định việc đảm bảo an ninh cho eo biển có thể đòi hỏi Mỹ phải kiểm soát toàn bộ bờ biển rộng lớn của Iran. “Không có đủ tàu hải quân để làm điều đó, và rủi ro vẫn ở mức cao ngay cả khi có tàu hộ tống. Một hoặc hai tàu có thể bị áp đảo bởi một bầy đàn (gồm các xuồng cao tốc hoặc máy bay không người lái)”, nguồn tin này cho hay.

Đáp lại, Bộ Quốc phòng Mỹ đã gia hạn các lời đe dọa vào thứ Ba, tuyên bố sẽ tấn công Iran mạnh mẽ hơn nếu các chuyến hàng không thể lưu thông. Lầu Năm Góc cho biết họ đang tấn công các tàu rải mìn và các cơ sở lưu trữ mìn của Iran.