Đồng USD trượt dốc: “Đặc quyền quá mức” tan biến và cuộc tìm kiếm điểm tựa mới cho tài sản toàn cầu

Đã qua rồi cái thời đồng USD dễ dàng hưởng “đặc quyền quá mức” nhờ tăng trưởng vượt trội và dòng vốn đổ vào bất chấp mọi biến động. Năm 2026 chứng kiến một cục diện hoàn toàn khác, nơi câu chuyện “ngoại lệ Mỹ” phai nhạt, chính sách tiền tệ - tài khóa rối ren, và niềm tin vào đồng bạc xanh bị thử thách nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

Sự đảo chiều của “câu chuyện ngoại lệ”

Nhìn lại hành trình trượt giá của đồng USD trong năm 2025, giới phân tích nhận thấy đây không chỉ là một đợt điều chỉnh kỹ thuật thông thường. Theo báo cáo từ M&G Investments và Bloomberg Intelligence, đồng tiền này đã mất hơn 10% giá trị chỉ trong nửa đầu năm 2025 so với rổ các đồng tiền chính. Nó giống như giọt nước tràn ly sau một quá trình dài tích tụ những áp lực âm thầm từ nội tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Quả thực, sự phai nhạt của khái niệm “chủ nghĩa ngoại lệ Mỹ” đã lặng lẽ hiện hữu ở hậu trường, nhưng chỉ đến khi câu chuyện tăng trưởng vượt trội bắt đầu được định giá lại, những khiếm khuyết mới lộ diện rõ ràng: kỳ vọng tăng trưởng trở nên mềm hơn, dòng vốn chảy vào chậm lại, và mức định giá vốn đã quá cao của đồng bạc xanh trở nên mong manh trước những biến động về tâm lý thị trường.

Bước sang năm 2026, đồng USD bước vào cuộc chơi với một vị thế hoàn toàn khác. Đầu năm nay, đồng tiền này vẫn được nắm giữ mạnh nhưng phụ thuộc quá nhiều vào “phần thưởng tăng trưởng” vốn dựa trên niềm tin rằng Mỹ sẽ mãi dẫn đầu. Khi phần thưởng ấy mờ dần, đồng tiền lập tức lộ rõ sự nhạy cảm với thay đổi tâm lý và vị thế thị trường hơn bao giờ hết.

Bối cảnh chính sách cũng trở nên phức tạp hơn đối với đồng nội tệ Mỹ, thị trường hiện đang kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất sau ba lần hạ tổng cộng 0,75 điểm phần trăm trong năm 2025. Lãi suất quỹ liên bang hiện duy trì ở mức 3,50-3,75% sau cuộc họp tháng 1 năm 2026.

Đồng thời, rủi ro lãnh đạo Fed bị ảnh hưởng chính trị đã tạo ra một khoản phí rủi ro nhỏ nhưng đáng kể về uy tín. Điều này xảy ra đúng lúc chính sách tài khóa vẫn chưa có neo vững chắc. Thâm hụt ngân sách Mỹ theo dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội cho năm tài chính 2026 đạt khoảng 1,85 đến 1,9 nghìn tỷ USD, tương đương 5,8% GDP một mức cao và ít dấu hiệu thu hẹp. Chi tiêu có xu hướng tăng khi chu kỳ bầu cử tiến gần.

Đường cong lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ dốc lên gần đây nhưng lại không mang lại nhiều hỗ trợ cho đồng USD. Ngay cả khi lợi suất danh nghĩa tăng điểm, sự thiếu vắng một lộ trình tài khóa đáng tin cậy đã làm suy yếu lập luận chênh lệch lãi suất vốn là yếu tố thường nâng đỡ đồng tiền.

Chính sách thương mại bất định và cú sốc pháp lý

Chính sách thương mại vốn được kỳ vọng sẽ thắt chặt câu chuyện lạm phát và hỗ trợ đồng USD lại đang tạo ra hiệu ứng ngược. Thông thường, thuế quan cao hơn sẽ làm gia tăng áp lực giá và củng cố sức mạnh đồng nội tệ. Thế nhưng, thị trường hiện đang đón nhận các thông báo thuế quan gần đây với thái độ thận trọng đáng kể.

Những sự đảo chiều liên tục, tính khó đoán định và thực tế là các chính sách này cần thời gian dài để thẩm thấu vào nền kinh tế đã khiến tác động lên thị trường ngoại hối trở nên yếu ớt một cách đáng ngạc nhiên. Thay vì hỗ trợ, các tiêu đề về thuế quan lại góp phần gia tăng cảm giác bất ổn chung.

Mới đây nhất, một diễn biến mang tính bước ngoặt đã xảy ra, Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20 tháng 2 năm 2026 đã đưa ra phán quyết bác bỏ hàng loạt thuế quan rộng lớn được áp dụng trước đó, mở ra nguy cơ chính phủ phải hoàn thuế lên đến 170 tỷ USD và tạo ra một lỗ hổng tài chính tiềm ẩn nghiêm trọng. Trước tình thế đó, chính quyền Mỹ đã nhanh chóng công bố mức thuế toàn cầu 15% theo một cơ sở pháp lý khác, có hiệu lực tạm thời trong 150 ngày.

Phản ứng của thị trường tập trung nhiều hơn vào tính bền vững về mặt pháp lý và khả năng dự đoán của nguồn thu này, thay vì mức tăng danh nghĩa. Kết quả là đồng USD đã giảm thêm 0,4% so với euro chỉ trong một phiên giao dịch, đẩy tổng mức suy yếu của đồng bạc xanh kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai lên gần 12%. Chỉ số DXY hiện dao động quanh mức 97,7 đến 97,8 điểm, mức thấp nhất được ghi nhận kể từ năm 2022.

Tín hiệu lạm phát và định hướng chính sách tiền tệ

Tất cả những yếu tố trên đã góp phần tạo nên tông màu ôn hòa hơn xung quanh kỳ vọng lạm phát. Các chỉ báo breakeven dài hạn cho thấy một thị trường đang khá thoải mái, thậm chí có phần tự mãn, với viễn cảnh áp lực giá sẽ vẫn được kiểm soát. Với đồng USD, điều này thực sự quan trọng: khi lạm phát được giả định là ổn định, chênh lệch lãi suất bị thu hẹp và một trong những trụ đỡ chính của đồng tiền này suy yếu.

Một sự thay đổi trong những kỳ vọng đó, dù được thúc đẩy bởi thuế quan hay các yếu tố khác, có thể dẫn đến một đợt tái định giá. Kịch bản khó khăn hơn là khi lạm phát bắt đầu tăng trở lại trong khi Fed vẫn tiếp tục nới lỏng chính sách. Sự kết hợp đó sẽ đè nặng lên lợi suất thực và đặt ra những câu hỏi về định hướng chính sách cũng như tính độc lập của ngân hàng trung ương vào đúng thời điểm niềm tin đang mong manh.

Chuyên gia Christopher Waller từ Fed cũng bày tỏ lo ngại về thị trường lao động, cho rằng nếu số liệu việc làm tháng Một được điều chỉnh giảm hoặc tháng Hai suy yếu, việc cắt giảm lãi suất 0,25% là hoàn toàn phù hợp. Điều này cho thấy ngân hàng trung ương Mỹ đang thực sự đặt ưu tiên vào thị trường việc làm hơn là cuộc chiến chống lạm phát trước đó.

IMF cảnh báo kịch bản “rút vốn” khỏi tài sản USD

Trong một diễn biến hiếm thấy, Quỹ Tiền tệ Quốc tế đang chuẩn bị cho các kịch bản bao gồm khả năng bán tháo nhanh chóng tài sản định giá bằng đồng USD. Giám đốc điều hành IMF xác nhận tổ chức này đang tăng cường năng lực mô hình hóa các sự kiện không tưởng, bao gồm khả năng xảy ra một cuộc rút vốn khỏi tài sản USD như một phần của phân tích rủi ro thường xuyên.

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh lo ngại của nhà đầu tư ngày càng gia tăng do các chính sách thuế quan bất ổn, sự tấn công lặp đi lặp lại vào tính độc lập của Fed và những lo ngại rộng hơn về nhà nước pháp quyền.

Kể từ đầu năm 2025, đồng USD đã giảm hơn 9% so với rổ tiền tệ chính và gần 12% so với euro. Những nghi ngờ về vai trò trú ẩn an toàn của đồng bạc xanh đã thúc đẩy dòng tiền mạnh mẽ đổ vào vàng, với giá kim loại quý này liên tục lập các kỷ lục mới. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong ba năm gần nhất, mức cao kỷ lục và xu hướng này tiếp tục sang năm 2026.

Vàng và các đồng tiền thay thế nổi lên

Kỷ nguyên USD suy yếu đang mở ra cơ hội cho các tài sản thay thế. Vàng đã có một năm 2025 bùng nổ với mức tăng gần 68%, đạt đỉnh 4.239 USD một ounce, được thúc đẩy bởi dòng thanh khoản dồi dào, căng thẳng địa chính trị và nhu cầu mua vào từ các ngân hàng trung ương.

Các dự báo cho năm 2026 còn lạc quan hơn khi Goldman Sachs dự đoán vàng có thể chạm mốc 5.000 USD một ounce, trong khi J.P. Morgan Private Bank đưa ra mục tiêu trên 5.300 USD vào cuối năm. Mối tương quan nghịch giữa đồng USD và vàng đang phát huy tác dụng: khi USD yếu đi, vàng trở nên rẻ hơn đối với nhà đầu tư quốc tế, qua đó khuếch đại nhu cầu.

Trên thị trường ngoại hối, đồng đô la Úc là đồng tiền nổi bật nhất trong số các đồng tiền chính khi tăng 6,2% so với USD từ đầu năm nhờ giá kim loại cơ bản và kim loại quý tăng cao. Ngân hàng Dự trữ Úc cũng đang trên lộ trình thắt chặt chính sách tiền tệ, trái ngược hoàn toàn với Fed. Trong khi đó, đồng yên Nhật đang trong quá trình tái định giá kéo dài nhiều năm khi lạm phát tại Nhật Bản duy trì trên mục tiêu 2% trong 44 tháng liên tiếp, buộc Ngân hàng Trung ương Nhật phải cân nhắc thận trọng việc bình thường hóa chính sách.

Đối với đồng nhân dân tệ, Trung Quốc đã cho phép đồng tiền này tăng giá dần thông qua việc ấn định tỷ giá tham chiếu thấp hơn. Cả nhân dân tệ trên thị trường nội địa và offshore đều mạnh lên mức 6,90 đổi một USD trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, mức cao nhất kể từ tháng 5 năm 2023.

Mặc dù vẫn thua kém so với mức tăng của euro hay đô la Úc, xu hướng tăng giá của nhân dân tệ phù hợp với tham vọng quốc tế hóa đồng tiền này như một phương tiện thanh toán và dự trữ lớn. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng, chưa nới lỏng đáng kể khuôn khổ kiểm soát vốn.

Chiến lược carry trade hồi sinh

Sự suy yếu của đồng USD tạo ra mảnh đất màu mỡ cho chiến lược carry trade, nơi nhà đầu tư vay bằng các đồng tiền có lãi suất thấp như USD để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn ở các thị trường mới nổi.

Các ngân hàng trung ương ở Ấn Độ và Brazil đã cắt giảm lãi suất để kích thích tăng trưởng, cùng với việc Fed dự kiến tiếp tục cắt giảm lãi suất trong năm 2026, khoảng cách lợi suất có thể thu hẹp, giúp tiền tệ các thị trường mới nổi trở nên cạnh tranh hơn. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó khi tâm lý bi quan về xuất khẩu toàn cầu và chính sách thương mại có thể gây áp lực lên các đồng tiền này nếu USD bất ngờ phục hồi.

Cuộc khủng hoảng niềm tin từ nội tại nước Mỹ

Trở lại với câu chuyện nội tại, cuộc khủng hoảng niềm tin vào đồng USD bắt nguồn từ chính những bất ổn trong bộ máy chính quyền Mỹ. Đợt đóng cửa chính phủ kéo dài 43 ngày vào cuối năm 2025 là minh chứng rõ nét nhất cho sự rối loạn chính sách. Cuộc chiến ngân sách giữa các đảng phái không chỉ làm tê liệt bộ máy hành chính mà còn gửi đi một tín hiệu đáng lo ngại tới các chủ nợ quốc tế: ngay cả việc duy trì hoạt động cơ bản của chính phủ cũng trở thành công cụ mặc cả chính trị.

Tính độc lập của Fed cũng đang bị đặt dấu hỏi lớn hơn bao giờ hết. Từ khi thành lập năm 1913, Fed được hưởng quyền tự chủ về tài chính, độc lập trong việc hoạch định chính sách tiền tệ và thẩm quyền giám sát, những yếu tố được coi là đảm bảo cốt lõi cho đặc tính phi rủi ro của trái phiếu chính phủ Mỹ, cũng như trụ cột duy trì vị thế dự trữ của đồng USD. Bất kỳ sự xói mòn nào đối với vị thế độc lập này đều có thể làm lung lay niềm tin vào đồng bạc xanh.

Theo phân tích từ London Business School, đặc quyền quá mức của đồng USD nay đã gần như biến mất. Nước Mỹ từng có khả năng vay nợ với chi phí thấp và đầu tư ra toàn cầu với lợi suất cao hơn, một lợi thế mà hầu như không quốc gia nào có được. Giáo sư Hélène Rey cảnh báo thế giới có thể đang tiến gần đến “Khoảng trống Kindleberger”, giai đoạn giữa hai cuộc chiến khi đồng bảng Anh suy yếu nhưng đồng USD chưa sẵn sàng đảm nhận vai trò lãnh đạo.

Kết luận

Tổng hợp lại, giai đoạn hiện tại của đồng USD mang cả tính chính trị lẫn tính cấu trúc. Chính trị đã đẩy nhanh quá trình điều chỉnh, nhưng nền móng cho sự thay đổi đã được đặt từ trước: sự bình thường hóa của “chủ nghĩa ngoại lệ Mỹ”, sự kết hợp chính sách khó xử giữa tiền tệ và tài khóa, cùng những động lực đang tiến hóa trong quản lý lạm phát và dự trữ toàn cầu. Thời gian các lực lượng này kéo dài sẽ định hình quỹ đạo của đồng USD trong thập kỷ tới.

Với việc Fed tiếp tục cắt giảm lãi suất và chênh lệch lãi suất thu hẹp, một đồng USD yếu hơn là kết quả tất yếu, trừ khi các ngân hàng trung ương khác nới lỏng mạnh mẽ và kéo dài hơn dự kiến. Và mặc dù điều này chưa thể tạo ra một cuộc dịch chuyển cấu trúc hoàn toàn khỏi đồng USD, sự kết hợp của các động lực hiện tại có thể hỗ trợ cho quá trình đa dạng hóa dần dần ở các mức độ biên.

IMF ghi nhận tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm từ 72,7% năm 2001 xuống còn 56,92% trong quý III năm 2025. Dù mức giảm trong quý vừa qua chỉ là 0,16%, xu hướng đã rõ ràng: các ngân hàng trung ương đang hệ thống hóa việc đa dạng hóa danh mục dự trữ.

Thời điểm hiện tại chưa thể xem là bước ngoặt kịch tính, nhưng cũng không còn là một sự gián đoạn nhất thời có thể đảo ngược nhanh chóng. Con đường hợp lý hơn là một sự điều chỉnh chậm rãi, không đều đặn, khi thị trường đang cố gắng xác định mức định giá phù hợp cho đồng bạc xanh, hay nói cách khác là mức “phần thưởng đúng đắn” cho nền kinh tế Mỹ.